Λίγες σκέψεις για την Anamneza του Δ.Μαρίνου.
Ποιητική θανάτου ως μνήμη
Anamneza : Διονύσης Μαρίνος
γράφει ο Αχιλλέας Κατσαρός
Το πρώτο που σου κάνει εντύπωση σε αυτή την ποιητική συλλογή είναι ο τίτλος. Κυριλλικό αλφάβητο. Ίσως τυχαία επιλογή ίσως και όχι. Ο όρος χρησιμοποιείται τόσο στη φιλοσοφία όσο και την ιατρική ακριβώς με την ίδια σημασία. Ανάμνηση σώματος και πνεύματος. Η αντοχή στο χρόνο ίσως είναι αυτή η ανάμνηση. Για μένα η επιλογή δεν είναι τυχαία. Το ερμηνεύω διττά. Αφενός ως επιρροή της ελληνικής γλώσσας στην επιστήμη, αφετέρου ως μια υπενθύμιση γεωγραφίας. Ουσιαστικά, μια υπενθύμιση Ανατολής κατά την προσωπική μου θέαση.
Ένα δεύτερο στοιχείο που πρέπει να τονιστεί ότι κατά τον σημασιολογικό τεμαχισμό της λέξης a-namn-eza, η λέξη που κλειδώνει για μένα το νόημα είναι αυτή η ρίζα εζ- προερχόμενη από το αρχαιοελληνικό έζομαι ή έδομαι με παράγωγο ουσιαστικό το έζος ή έδος. Επιστρέφοντας στο ρήμα και τη σημασία του, το έζομαι πέραν της σημασίας του κάθομαι, δηλ. ενδεχομένως της στάσης ή και της αδράνειας, έχει και τη σημασία του γκρεμίζομαι. Προς τούτο συνηγορεί και το ολιγόστιχο εισαγωγικό ποίημα του Δ.Μαρίνου, το οποίο μαρτυρεί ή εξηγεί και την οπτική γωνία του ποιητή του γιατί γράφει. Το παραθέτω ολόκληρο :
γράφω ποίηση
μεριμνώ για τον γκρεμό μου
υπό σκιάν
Το τρίτο στοιχείο που αξίζει να προσεχθεί είναι η αρχιτεκτονική δομή της συλλογής. Συγκεκριμένα, έχουμε δέκα υποενότητες ( ερμηνεία του αριθμού δέκα, δεκάλογος ή το άριστα ) με διαφορετικό τίτλο στην καθεμιά και ανάλογο αριθμό ποιημάτων φρονώ αναλογικά προς την αξία της κάθε έννοιας.
Συγκεκριμένα : α.memento mori δηλ. μνήμη θανάτου κάπως ελεύθερα, δικαιωματικά πρώτη ενότητα ο θάνατος με 8 ποιήματα. β. ο άντρας με 4 ποιημ. γ. η γυναίκα με 4 ποιημ. δ. ο πατέρας με 5 ποιημ. ε. ο κόσμος με 7 ποιημ. στ. η φλόγα με 2 ποιημ. ζ. το νερό με 3 ποιημ. η. τα σώματα με 2 ποιημ. θ. οι λέξεις με 10 ποιημ. ι. το τέλος με 2 ποιημ.
Παρατηρήσεις :
– Ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα παρατηρούμε ισορροπία, όχι ισότητα, προφανώς ως δήλωση ότι ο καθένας μας έχει αρσενική και θηλυκή πλευρά για να κατανοηθεί αυτή η ισορροπία. Ενδεχομένως βέβαια να υπάρχει και μια προσπάθεια απενοχοποίησης.
– Από τα υλικά στοιχεία επιλέγονται συνειδητά προφανώς τα δύο από τα τέσσερα, η φλόγα και το νερό.
– Οι λέξεις φαινομενικά πρωτεύουν σε αριθμό και αυτό εξηγείται για την προσωπική μου οπτική πως η ενότητα αυτή αφορά την ίδια την ποιητική τέχνη. Όμως, αν προσθέσουμε τα 8 ποιήματα του memento mori και τα 2 του τέλους έχουμε 10 ποιήματα για τον θάνατο. Επομένως, σε ισορροπία και τα δύο αυτά θέματα ως άξονες της σκέψης του Δ.Μαρίνου, ο θάνατος και η ποιητική τέχνη.
Επιλέγω να προσεγγίσω με τη χρήση της επαγωγικής μεθόδου και πορεία της σκέψης από το ειδικό στο γενικό σε μια ενδεικτική ερμηνεία της 1ης ενότητας ώστε να πορευθώ σε πιο γενικά στοιχεία ώστε να μην κουράσω. Ελπίζω θα πω λίγα και ουσιαστικά κι ελπίζω να φωτίσω αυτό τον άξιο ποιητικό λόγο.
–memento mori-
Ι. Στο πρώτο ποίημα της ενότητας ο πρώτος θάνατος είναι η μικρότητα μας απέναντι στο χρόνο. Δεν είναι ο χρόνος ψίχουλο στο σαγόνι αλλά ο άνθρωπος. Μια τόση δα κουκίδα που προσπαθεί σ’ αυτό το ψίχουλο χρόνου που ζει να βρει δρόμους, πόλεις ,μελάνι, πατρίδα (χρησιμοποιώ εικόνες και λέξεις από το ποίημα)
ΙΙ. Το εγώ ως πολλά εγώ, μοναξιά και μάζα ταυτόχρονα, πεθαίνω ως μονάδα ή πεθαίνω ως πλήθος.
ΙΙΙ. Η γενικότερη στάση – φιλοσοφία πάνω στο θάνατο.
ΙV. Εδώ παρουσιάζει ενδιαφέρον η ακόλουθη κλιμάκωση :
– οι λέξεις χωρίς πυροβολισμούς και εξάρσεις
– βλέπω τα πάντα να διαφεύγουν
– έχουμε την οσμή του δέντρου που κάηκε
για να καταλήξει ο Δ.Μαρίνος
– μα τώρα
τίποτε άλλο δεν περνάει
που να μοιάζει με ζωή – τίποτα
και η σάρκα μου δεν επιστρέφει
στη σάρκα
- V. Εδώ θεωρώ γίνεται σχόλιο όχι μόνο για την εποχή αλλά για την ίδια την ανθρώπινη φύση. Όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος σκληραίνει. Πόσο μάλλον όταν είναι παιδί που συνεχίζει το παιχνίδι αγνοώντας πως σκλήρυνε ξαφνικά η γλώσσα των ματιών ( χρησιμοποιώ πάλι σχεδόν ολόκληρο στίχο)
- VI. Τριπλή σήμανση της δεικτικής αντωνυμίας « αυτό » με μια εικόνα σε κάθε στροφή. Θεωρώ ότι είναι ο θάνατος σε πολλές μορφές άλλοτε σμήνη αλκυόνων άλλοτε ανθρωπόμορφος να κλωτσάει με παιδικά παπούτσια τα χαλίκια σαν κτερίσματα των ματιών μου.
VII. Εδώ για μένα η πρώτη αναφορά του στοιχείου που επισήμανα στον τίτλο ότι έχουμε να κάνουμε με μια υπενθύμιση Ανατολής :
η πόλη μου είναι μια πόλη
κίτρινη
από τη δύση μέχρι την ανατολή
Η πόλη, ο χώρος που ζω, ο πολιτισμός κίτρινος, με τα δίστιχα ενδιάμεσα να καρφώνονται ακριβώς μέσα μας σαν βράχια :
– ολοένα και μεγαλώνει
ο θρήνος στα παράθυρα
– όλους μας κλείνουν
στα στενά του εσπερινού
ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ :
Α.To ιδιαίτερο λεξιλόγιο
Υπάρχει ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα στην χρήση της λέξης « αλεξίκενος ». Είναι γραμμένο και σε διαφορετική γραφή άρα ένας ακόμη λόγος να προσεχθεί. Μιλώντας εδώ για το χρόνο ο Δ.Μαρίνος δίνει αυτή την υπέροχη εικόνα:
όταν το ρολόι του τοίχου
τα μείον αιμοσφαίρια
χτυπούσε
για ακριβώς
Β. Χρήση συμβόλων
Ο Οιδίπους (η σημασία των πρησμένων ποδιών), ο Κολωνός, η Αγαύη, ο αρχετυπικός σκύλος κατά Ξενοφάνη (ο σκύλος με τα δόντια του κατάδικου/ ο σκύλος με τα άγραφα φωνήεντα/ στη γλώσσα/ γελάει/γελάει), η γυναίκα (γύρισε ο κόσμος να περάσεις/να διαβείς/απάνω θάλασσα/και κάτω ουρανός/στη μέση ο θάνατος/φιλάει το μάγουλό σου), η Ρεζεντά, το ευαγγελικό εγώ ειμί, τα Τέμπη, η Lincoln Highway, ο Ε75 Subotica, ο Ίαν Κέρτις, ο Ιούδας, το Σουόνσι, ο Ντίλαν.
Γ. Αναφορές – πιθανές επιρροές
Βερλαίν, Βαχιέγο, Βιγιόν, Νέμεροφ, Ντίλαν, Ντιπέν. Να σημειωθεί η τριπλή σήμανση στο αρχικό Β και Ν. Ο Όμηρος – πολλών δ’ ανθρώπων ίδεν άστεα. Ο Νάσος Βαγενάς – τονίζεται πολύ έντιμα με πλάγια γραφή. Εδώ άξιο παρατήρησης το αντιθετικό σχήμα ανάμεσα στο σώμα και τα σώματα με τον πληθυντικό να πλεονάζει. Ο Μ.Αναγνωστάκης. Ο Σενέκας – παντού είναι πουθενά. Ο Τάσος Δενέγρης. Ο Γκέοργκ Τρακλ. Ο Γκυγιώμ Απολλιναίρ. Ο Χαίλντερλιν. Ο Κόρσο. Ο Μίλτος Σαχτούρης. Μου δίνεται εδώ η αφορμή να πω ότι ο Μ.Σαχτούρης φαίνεται να είναι και η βασική επιρροή του Δ.Μαρίνου και μιλώ για το σύνολο της Anamneza.Δεν ξέρω αν γίνεται συνειδητά ή ασυνείδητα. Το ζήτημα όμως είναι ότι δεν έχουμε μια κακή μίμηση αλλά έναν λόγο άξιο που στέκεται απέναντι σε έναν πραγματικά σπουδαίο ποιητή.
Πολώνιος, Άμλετ, Λειβαδίτης.
Να σημειώσω πιο φανερά στο ΙΙ της ενότητας του τέλους αλλά και για το σύνολο της Anamneza θεωρώ ως δεύτερη επιρροή μετά τον Μ.Σαχτούρη, τον Ν.Καρούζο πέραν όλων των άλλων αναφορών. Το κρίνω απολύτως θετικά γιατί φεύγουμε από τη γενιά του 30 με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται.
Εξαιρετικό για τα δικά μου κριτήρια θεωρώ το ποίημα Ι στην ενότητα του πατέρα.
Εν κατακλείδι :
Tον Δ.Μαρίνο τον γνώρισα αρχικά μέσα από το μυθιστόρημα « Η τελευταία πόλη ». Εκτίμηση εντελώς προσωπική ότι μου αρέσει περισσότερο το ποιητικό σώμα του ακριβώς γιατί έχει τη δύναμη της αφαίρεσης που πιστεύω χρειάζεται ο ποιητικός λόγος. Η Anamneza πετυχαίνει να σε κρατάει με ανοιχτά τα μάτια από την αρχή ως το τέλος και σου μιλάει μέσα από κάθε ποίημα. Χωρίς πολλά καλολογικά στοιχεία και αβρότητες ο Δ.Μαρίνος θεωρώ ότι πετυχαίνει να σταθεί στο ύψος του ίδιου του πράγματος με το να είναι απλός και ουσιαστικός. Και φυσικά θέλω να τον δω να αντιμάχεται περισσότερο με τον εαυτό του μιας κι έχει να δώσει πράγματα. Για μένα είναι άξιος πολεμιστής.


