Κυριακή 16 Μαρτίου 2014
«Γκρι Καφέ» – Εξάρχεια.
ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ
Με πολλή χαρά βρίσκομαι απόψε, εδώ, στον φιλόξενο χώρο του «Γκρι Καφέ», για να παρουσιάσω τη νέα Ποιητική Συλλογή του εκλεκτού και αγαπητού μου φίλου Αχιλλέα Κατσαρού, και μάλιστα λίγες μόνο μέρες πριν από τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας της Ποίησης…
Ο Φιλόλογος και Ποιητής Αχιλλέας Κατσαρός εμφανίστηκε για πρώτη φορά στον χώρο της Ελληνικής Ποίησης, το 2013, με την ιδιωτική Έκδοση της Συλλογής του «Ιχνηλάτες Ανέμων», αποτελούμενης από 2 μέρη και 54 ποιήματα. Πιστεύω πως, ήδη από την πρώτη αυτή Συλλογή του, ο Αχιλλέας παρουσιάζεται ως ένας σημαντικός και πολλά υποσχόμενος ποιητής, που διακρίνεται για την από κάθε άποψη αξιόλογη γραφή του.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις «Ars Poetica» η δεύτερη Συλλογή του με τίτλο «Η χειρουργική των έσω ουρανών»· ένας τίτλος πραγματικά εντυπωσιακός που σίγουρα προσελκύει τον αναγνώστη και αποτελεί ένα ισχυρότατο ερέθισμα για την προσέγγιση και τη μελέτη της Συλλογής. 42 συνολικά ποιήματα απαρτίζουν το βιβλίο αυτό, το οποίο επιγραμματικά θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει κανείς ως εξαιρετικά ενδιαφέρον και διακρινόμενο τόσο για τους βαθύτατους στοχασμούς όσο και για την ποιητική δεξιοτεχνία του δημιουργού του…
Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της Ποίησης του Αχιλλέα είναι η πυκνότητα των νοημάτων, τα οποία εκφράζονται μ’ έναν λόγο λιτό και απέριττο. Τα ποιήματα της Συλλογής είναι μικρά σε έκταση· ενυπάρχουν ποιήματα πεντάστιχα, όπως το «Κάτι από θέρος», τετράστιχα, όπως ο «Συν – ειρμός», τρίστιχα, όπως τα «Γενέθλια», ακόμη και δίστιχα, όπως η «Αντί – ύλη». Και όμως η έκταση των συνθέσεων αυτών είναι αναμφίβολα αντίστροφα ανάλογη με τον βαθύ στοχασμό που αποπνέουν. Με δυο μόνο λέξεις θα έλεγα πως ο λόγος του Ποιητή είναι λιτός αλλά μεστός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της ιδιαίτερης γραφής του Αχιλλέα το θαυμάσιο ερωτικό ποίημά του με τίτλο «Πρωτόπλαστοι»:
Όμορφο λευκό παγώνι η αρχή.
Κι εμείς το μέγα μυστικό.
Μ’ ένα τσιγάρο στο χέρι
σε φουμάρω.
Κι απόψε δεν χρειαζόμαστε κουβέρτες.
Απόψε, είμαστε οι πρωτόπλαστοι, αγάπη μου.
Αξιοσημείωτες είναι οι αναφορές του Ποιητή στην Ελληνική Μυθολογία, στον Αρχαιοελληνικό Κόσμο και σε πρόσωπα των Ομηρικών Επών. Ήδη στο πρώτο ποίημα της Συλλογής με τίτλο «Βάπτισις» διαβάζουμε: Οίκος και στάχτη ένα / βαπτίζουν ξανά τις κόρες του Νηρέα. Στη σύνθεση «Παραίνεσις Αισώπου» γίνεται λόγος για τον Άδη: Ο λύκος κρατάει στα χέρια του τον Άδη. Στο ποίημα «Λόγος» ο Ποιητής γράφει: Συμπόσιο. Εδέσματα. Βακχικό κρασί. Στη θαυμάσια σύνθεση «Ήχοι των θεών» διαβάζουμε: Φωνάζω μέχρι να με ακούσουν οι πιέριες Μούσες, / να μου παραδώσουν την ασπίδα του Αχιλλέα. Στο ποίημα «Εν πλω» δεσπόζει το όνομα της Πηνελόπης: σου μιλάω Πηνελόπη θάλασσα, στο δε ποίημα «Τα μάτια της Κίρκης» εμφανίζεται ο Σίσυφος: Σίσυφος βυθισμένος / μες στον γαλάζιο λαιμό της Λυπηού.
Αξιοσημείωτες είναι, επίσης, οι αναφορές του Ποιητή σε θρησκειολογικά στοιχεία. Στην εξαιρετική σύνθεση «Παράπονο» ο Αχιλλέας γράφει: Και πρέπει τώρα, σαν τον Ισαάκ, να θυσιαστεί από ένα πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ… Στο ποίημα «Παραίνεσις Αισώπου» διαβάζουμε: κι ο Λέων απ’ τον θρόνο του / περνά σε δόξα τον Σολομώντα. Ως πρώτο στίχο του θαυμάσιου ποιήματος «Λόγος» ο Ποιητής θέτει το γνωστό: Εν αρχή ην ο Λόγος. Επίσης, στη σύνθεση με τίτλο «Τάσος Λειβαδίτης» ο Αχιλλέας γράφει: Είναι ώρα ν’ ακουστεί / για δεύτερη φορά εκείνο / το Ηλί Ηλί Λαμά Σαβαχθανί. Στο συναρπαστικό ποίημα «Ταξίδι» ανακαλείται στη μνήμη του Ποιητή η Σαλώμη: Σαλώμη, έγραψες / στο κομμένο μου κεφάλι. / Συνέχισες να χορεύεις. Τέλος, στη σύνθεση «Θαυματοποιός» διαβάζουμε: Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα / σε μένα και τον Λάζαρο δεν είναι η ανάστασις.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η παρουσία του φυσιολατρικού στοιχείου στους στίχους της Συλλογής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η υπέροχη σύνθεση «Απέραντο μωβ», όπου συνδέονται μ’ έναν τρόπο μαγικό ένα μωβ λουλούδι, η ακτή, η θάλασσα, οι πετρούλες, τα πέταλα, η αρχή της άνοιξης, τα κρίνα, το νερό…
Μικρό μωβ λουλούδι στην ακτή
των μυριάδων αποβατικών πλοίων
πετάει στη θάλασσα πετρούλες.
Ο δικός σου καρπός.
Η ηδονή να χειρουργείς.
Τα πέταλά του
διαγράφουν κίνηση
που ερμηνεύεται από φίλο γεωργό
αρχή άνοιξης με λίγη θλίψη.
Ανήμπορες οι λέξεις
φλέβες να βρουν στα κρίνα.
Το νερό αδύναμο και
το λουλούδι
πάντα μωβ.
Ο μαγευτικός κόσμος του ουρανού, τα σύννεφα και η βροχή, ο ήλιος και το φεγγάρι, το χιόνι, η άνοιξη και το καλοκαίρι «ζωγραφίζονται» με τον καλύτερο δυνατό τρόπο από την εκπληκτική ποιητική γραφίδα του Αχιλλέα Κατσαρού. Αναφέρω μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα: Έγκλειστη στα σύννεφα η ομορφιά – Ο ουρανός πρασίνισε – Ούτε ήλιος ούτε σκόνη εν ώρα βραδινή – Ποτέ δεν είδαν γεμάτο το φεγγάρι, την πάλη της άμπωτης και της παλίρροιας… – Ανάγλυφη βροχή / ως περιδέραιο στον ήλιο – Ξαπλωμένη στο καλύβι μου / μια οπτασία λουσμένη με ήλιο – Αν είμαι φθαρτό / θα σου πω χιονίζει θάνατο απόψε. / Αν είμαι άφθαρτο / θα σου πω χιονίζει α-θάνατο λευκό – …τότε που φιλούσα με ήλιο, γιατί / δεν είχα φόρεμα να φιλήσω το κάτω σου / βρόχινο ομοίωμα της άνοιξης – Σήκωσες ήλιο στην πλάτη / και δεν λύγισες – …αλλά και πάλι δεν θα σ’ αφήσω να με λούσεις / με αναίμακτες δροσιές καλοκαιριών – Δίπλωσε τον ανεμόμυλο που σου έμεινε / ενθύμιο για τον χειμώνα…
Ο κόσμος της θάλασσας εμπεριέχεται, επίσης, μ’ έναν τρόπο ξεχωριστό στις συνθέσεις της Συλλογής. Ο λυρισμός των αναφορών στα στοιχεία της φύσης συμπλέκεται αρμονικά με την αριστοτεχνική έκφραση των διανοημάτων και των συναισθημάτων του Ποιητή: Το παράπονο δεμένο σ’ έναν βράχο, αναμένει με θάρρος τη θυσία. Γύρω απ’ τον βράχο εστίες φωτιάς· μυριάδες μικρές σπίθες το κυκλώνουν που τόλμησε να φανερωθεί γυμνό ενώπιον της Ηθικής… – Ποτέ δεν είδαν… τ’ αφρόψαρα και τα κόλπα που τους έκαναν τα δελφίνια. Λησμόνησαν τους γλάρους… – Ανταποκρίσεις ονομάζω οργασμούς κυμάτων / που αγγίζουν ευλαβικά μύρα… – Σιωπές – αρχές, / θάλασσες – μητέρες… – …σου μιλάω Πηνελόπη θάλασσα. / Η αγάπη, λύρα που ηχεί στις σχεδίες λέξεις μου – Μου αφαίρεσες σκοτάδι. / Θάλασσα, που ακόμα δεν είδαμε, / όρμησες / … / Λέξεις αστερίες με ταξίδεψαν σε μύχιες γονυκλισίες. / Στις λέξεις που δεν είπες / κρύφτηκα…
Περισσότερο συχνές και ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι αναφορές του Ποιητή σε διάφορα είδη του ζωικού βασιλείου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ποίημα «Παραίνεσις Αισώπου», όπου μεταξύ άλλων διαβάζουμε: Ένα κοπάδι πρόβατα είχε τόσο καιρό / συνηθίσει την αθωότητα. / … / Συμμάχησαν μ’ ένα άλογο κι ένα μουλάρι / για να ρίξουν αβγά στην αλεπού. / Βαθιανασαίνει ο γητευτής ποιμένας. / Ανθίζει η φλογέρα. / Εκχέει φως η κάπα. / Ο μύθος θέλει τον λύκο να υπάρχει / για να θυμίζει στα πρόβατα την πτώση / κι εκείνος που απέδωσε δικαιοσύνη / λένε πως ήταν ένας Λέων… Στο ποίημα «Ανταποκρίσεις» ο Αχιλλέας γράφει: Παλιά διάβαζα μόνο το άλφα, το βήτα και το ρω. / Τώρα διαβάζω ύμνους / – όχι αγγέλων. Κοράκια και καρακάξες έχουν πια αποκρυπτογραφηθεί. Στη σύνθεση «Επιστήθιο» διαβάζουμε: Σιωπηλό ακρόνειρο / μεταμορφώνεται / σε παιχνιδιάρα γάτα / που κινείται σ’ ένα / όμορφο λευκό βαγόνι… Και στο εξαιρετικό ποίημα «Οδός υποτείνουσας» με άφατη τρυφερότητα γράφει ο Αχιλλέας: Δίπλωσε τον ανεμόμυλο που σου έμεινε / ενθύμιο για τον χειμώνα / μες σ’ ένα φτωχό σπιρτόκουτο / σαν αποξηραμένη πεταλούδα / με τρία μάτια…
Το γεγονός ότι ο Αχιλλέας Κατσαρός χρησιμοποιεί σε μερικούς στίχους του έργου του αρχαιοελληνικές λέξεις ή εκφράσεις, όπως για παράδειγμα νέκυς, δίιος, κατά το εικός και το αναγκαίον, σίγουρα δεν ξενίζει τον κάθε αναγνώστη που γνωρίζει ότι ο Ποιητής, ως απόφοιτος του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι λάτρης και συνάμα άριστος γνώστης της Αρχαιοελληνικής Γλώσσας. Γι’ αυτόν τον ίδιο λόγο δεν μας εκπλήσσει και η χρήση, κάποιες φορές, της αρχαιοελληνικής ονομαστικής των τριτοκλίτων ουσιαστικών, όπως για παράδειγμα Βάπτισις αντί «βάφτιση», Παραίνεσις αντί «παραίνεση» κ.ά.
Ένα βασικότατο και αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της Ποίησης του Αχιλλέα είναι η ποικίλη θεματική που απαντά στο έργο του. Αρετές, συναισθήματα και διανοήματα συνθέτουν ένα πολυποίκιλο και πολυσύνθετο σύνολο που φέρει τη σφραγίδα της ποιητικής δεινότητας του δημιουργού του… Η σιωπή, η απουσία, η έλλειψη, η θλίψη, η ανάμνηση και η αναμονή, η ομορφιά και η ασχήμια, το παράπονο, το θάρρος και η δειλία, η τόλμη, η θυσία, ο θρήνος, η αθωότητα και η αμαρτία, το φως και το σκοτάδι, η ζωή και ο θάνατος, η ανδρεία και η ελευθερία, η σοφία, η κατάφαση και η άρνηση, η μοίρα, η μουσική, το φθαρτό και το άφθαρτο, η πραγματικότητα και το όνειρο, ο χρόνος, η αγάπη και ο έρωτας εκφράζονται αριστουργηματικά από τον Ποιητή με τη δύναμη τόσο της απέραντης ευαισθησίας της ψυχής του όσο και της ώριμης σκέψης του υψηλού πνεύματός του…
Ο έρωτας αποτελεί ένα σύνηθες θεματικό μοτίβο της Συλλογής. Πραγματικά ξεχωριστό το ποίημα «Εν πλω»:
Πολύτροπος
κομματιάζω τις ομίχλες·
σου μιλάω Πηνελόπη θάλασσα.
Η αγάπη, λύρα που ηχεί στις σχεδίες λέξεις μου.
Η ζωή σου βουνό κι η καρδιά σου εκκλησία
– βότσαλο με πόρτες ανοιχτές –
σφίγγει τις ανάσες να σε φτάσω.
Ζεστό καλοκαίρι η αγάπη σου
στη ζωή μου ωκεανό.
Περάσαμε απ’ την Απείραθο.
Πατρίδες δίχως αιώρες το εγώ και το εσύ.
Έρχομαι αγαπημένη.
Ο λόγος του Αχιλλέα κυλάει όμορφα, αβίαστα, εντυπωσιακά. Πρόκειται για έναν λόγο γλαφυρό και δυνατό, ιδιαίτερα επιμελημένο και σχολαστικά επεξεργασμένο. Η εσωτερική φωνή του Αχιλλέα Κατσαρού, η φωνή της ψυχής του, οι «έσω ουρανοί» του μεταφέρονται άμεσα στη δική μας ψυχή με μια γραφή – συμβολική, κάποιες φορές – που σημαίνει πολλά κι αφήνει να εννοηθούν πολύ περισσότερα… Η κάθε λέξη που επιλέγει, η κάθε φράση που συνθέτει, ο κάθε στίχος που πλάθει δηλώνουν αδιάψευστα το θεϊκό χάρισμα της έμπνευσης και της ποιητικής του δεξιοτεχνίας.
Και μόνο το πραγματικά υπέροχο ποίημα «Les grandes personnes», το τελευταίο αυτής της Συλλογής, τεκμηριώνει το μέγιστο Ποιητικό Ανάστημα του Αχιλλέα Κατσαρού και τον καταξιώνει ως ποιητή:
Η τέχνη ν’ αγαπάς
είναι μεταξωτή.
Άσε τα λόγια τα μικρά
για τον μεγάλο κόσμο.
Κύλα μέσα στο τετράγωνο σύρμα σου.
Πινελιά βαθιά που σε χαράζει
το κύμα – φύγε.
Φύγε… Για να ξαναρθείς…
Κύλα στις μαύρες πεταλούδες σου
να γίνουν ποτάμια οι σταυροί σου.
Κύλα μέχρι να γίνεις αποσιωπητικό.
Εκλεκτέ και Αγαπημένε μου Φίλε Αχιλλέα, Σ’ ευχαριστώ από καρδιάς που με τίμησες, καλώντας με να μιλήσω γι’ αυτό το θαυμάσιο βιβλίο σου… Σ’ ευχαριστώ για τη χαρά και την ανάταση της ψυχής μου, τις ώρες αυτές τις ξεχωριστές που ήρθα σε επαφή με τους εξαιρετικούς στίχους σου… Στίχους που καθρεφτίζουν τους κόσμους τόσο της βαθυστόχαστης σκέψης σου όσο και της κατακλυσμένης από ευαισθησία ψυχής σου…
Εύχομαι ολόψυχα να είσαι πάντα γερός, χαρούμενος, ευλογημένος και να συνεχίσεις να γράφεις… Η γραφή σου είναι πολύτιμη για όλους μας… Μια γραφή που μας ταξιδεύει στο κάλλος… και πλουτίζει τόσο το πνεύμα όσο και την ψυχή μας…
Γιόλα Αργυροπούλου – Παπαδοπούλου,
Επίκουρη Καθηγήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής
του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Σημείωση: Και η παραπάνω εισήγηση δεν δημοσιεύθηκε πουθενά.


